( كه ترجمهء آن گذشت ) . مراد از امّت و گواهان كه در آن مذكور است ، كيانند ؟ حضرت فرمود كه : « ماييم امّت و گروهى كه افضل امّت‌ها و اشرف ايشانيم . و ماييم گواهان خدا بر خلق او و حجّت‌هاى او در زمين او » ( و همين جزو حديث به سندى ديگر گذشت ) . بُريد مىگويد كه : عرض كردم كه : كيست مقصود از قول خداى تعالى : « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ارْكَعُوا وَ اسْجُدُوا وَ اعْبُدُوا رَبَّكُمْ وَ افْعَلُوا الْخَيْرَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ * وَ جاهِدُوا فِي اللَّهِ حَقَّ جِهادِهِ هُوَ اجْتَباكُمْ » « 1 » ، يعنى : « اى كسانى كه گرويده‌ايد و ايمان آورده‌ايد ، ركوع كنيد و سجود كنيد و بپرستيد پروردگار خويش را در تمام آنچه به آن متعبديد ؛ از نماز و روزه و حج و غير آن . بكنيد نيكويى را ( يعنى كارى را كه در شرع پسنديده باشد ؛ چون نوافل و طاعات و صلهء ارحام و مكارم اخلاق و امثال آن ) ، شايد كه شما رستگار شويد . و جهاد و كارزار كنيد با كافران ، در راه خدا ( و محض فرمان‌بردارى ) ؛ چنانچه سزاوار جهاد او باشد ( و قابليت ساحت ميدان عزّت و جلالت او را داشته باشد كه كمال جدّ و جهد در آن باشد ، و خالص باشد از براى رضاى خدا ، و غبار غير بر آن ديده نشود ) . او سبحانه ، برگزيد شما را براى دين خود و نصرت آن » . آن حضرت فرمود كه : « ما را قصد فرموده . و ماييم برگزيدگان خدا » و حضرت اشاره به شرح مضمون « وَ ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ » كه بعد از آنچه گذشت واقع شده ، فرموده ، مىفرمايد كه : « و قرار نداده خداى تبارك و تعالى در دين هيچ ضيق و تنگى را ( پس حرج از ضيق سخت‌تر و شدّتش بيشتر است ) . « مِلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْراهِيمَ » » . حضرت فرمود كه : « ما را بخصوص قصد فرموده » . و همچنين و « هُوَ سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمِينَ » ، ( اشاره به مضمون آيه است ، و الا آيه ، واو ندارد ، بلكه هو به جاى واو است ) و فرمود كه : « خداى عزّوجل ما را مسلمانان ناميده » . « مِنْ قَبْلُ » ، يعنى : « پيش از قرآن » . حضرت فرمود : « در كتاب‌هايى كه گذشته » . « وَ فِي هذا » . « يعنى در اين قرآن » و همچنين « لِيَكُونَ الرَّسُولُ شَهِيداً عَلَيْكُمْ وَ تَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ » « 2 » ( كه ترجمهء آن گذشت . و وجه تقديم و تأخير كه در آن است ، مذكور شد . و حضرت

--> ( 1 ) . حج ، 77 و 78 . ( 2 ) . حج ، 78 .